“Azterketa eta hausnarketarako gune izaten jarraitu nahi dugu, baina betiere etorkizunari begira”

ALEk ikerketa, prestakuntza eta dibulgazioa uztartzen ditu eredu kooperatiboa etorkizunerantz proiektatzeko. Erakundeak defendatzen du elkartasunaren, konpromisoaren eta ekintza kolektiboaren balioak erreferentzia direla gaur egungo erronken aurrean.

ALE ezagutzen ez dutenentzat, nortzuk zarete eta zein da elkartetik egiten duzuen lana?

ALE 2007ko martxoan sortu zen, kooperatibista talde batek bultzatuta. Jose Maria Arizmendiarrieta gertutik ezagutu zuten, eta haren ondarea zaintzeko eta zabaltzeko ardura hartu zuten. Bere lehen lana bere pentsamendu, printzipio eta balioei buruzko dokumentazioa sakabanatuta zegoena biltzea izan zen, eta, ondoren, aztertu eta antolatu.

Gaur egun, funts dokumental hori, Arizmendiarrietak idatzitako 5.802 eskuizkriburekin (9.021 orrialde) eta mekanografiatutako 4.000 dokumentu ingururekin, adimen artifizialeko tresnekin tratatu da, eta eBiltegian gordeta dago, Mondragon Unibertsitatearen gordailu irekian. Ondare hori zaintzeaz gain, ALEk bereziki gazteei zuzendutako prestakuntza proiektuak antolatzen ditu, eta kooperatibismoa eta haren balioak zabaltzeko hainbat esparrutan lan egiten dugu, beti ere gizartearen etorkizuneko erronkei ikuspegi kooperatiboa emanez.

Aurten 50 urte beteko dira Arizmendiarrieta hil zenetik, eta datorren urtean 20 urte beteko dira ALE sortu zenetik. Zer esan nahi du data honetara iristeak eta zer irakurketa egiten duzue orain arte egindako bideaz?

Egun hauetara iristeak, Arizmendiarrietaren ondarea bizirik mantentzeko modu altruistan lanean jarraitzen duten pertsona askoren konpromisoa berrestea dakar. Gure helburua ez da filosofia abstraktu bat predikatzea, beti ekintzara bideratuta egon diren printzipioak eta balioak zabaltzea baizik.

Arizmendiarrietaren ideia nagusi batek gidatzen gaitu: “Mundua ez zaigu eman ikusteko, aldatzeko baizik”. Horregatik, ALEn, bere pentsamendua ez ezik, bultzatu zuen eredu kooperatiboa, bilakaera historikoa eta gaur egun gizartean duen eragina transmititzeko lan egiten dugu.

Logika kooperatiboa egungo erronketarako 

Askotan, Arizmendiarrieta figura historiko gisa aipatzen da, baina ALEn behin eta berriz esaten duzue Arizmendiarrietaren pentsamenduak erabat gaur egungoa izaten jarraitzen duela. Zergatik uste duzu gaur egun ere indarrean jarraitzen duela?

Izan ere, bere irakaskuntza nagusia oso baliagarria da oraindik: arazoen aurrean, ez da nahikoa aztertzea, horiek eraldatu egin behar dira. Gerra ostean, Arizmendiarrietak oso egoera latzei egin behar izan zien aurre, hala nola goseari, enplegu faltari edo gatazka sozialei; eta horiei liderrak osatuz eta irtenbide kolektiboak eskaintzeko gai diren taldeak sortuz erantzun zuen. Horren adibide garbia 1959an izan zen, kooperatibistak Gizarte Segurantzaren sistema publikotik kanpo utzi zituztenean beren enpresaren jabe izateagatik eta ez soldatapekoak izateagatik, eta gizarte prestazio guztiak 47 galdu zituzten. Hiru hilabete eskasean, beste lider batzuekin batera irtenbide alternatibo bat bultzatu zuen, LagunAro BGAEk kooperatibistei eta haien familiei galdutako prestazioak berrezartzea. Erronkak aztertu, antolatu eta erantzuteko gaitasun hori guztiz aplikagarria da gaur ere.

“Indibidualismoa izango zen ziurrenik Arizmendiarrietaren pentsamenduarekin gehien talka egingo zuen erronka, berak lankidetza, elkartasuna eta aberastasunaren banaketa hobea defendatzen zituelako”

Kooperatibismoa erronka jakin batzuei erantzuteko sortu zen, baina gaur egun oso bestelakoak bizi ditugu: digitalizazioa, indibidualismoa, gazteen prekarietatea, krisi klimatikoa… Zer ekarpen egin diezaioke Arizmendiarrietaren pentsamenduak testuinguru honi?

Batez ere jarrera bat eskaintzen du: aztertzeko gaitasuna eta erreakzio kolektiboa. Kooperatibismoa erronka horietako askotan ari da lanean, digitalizazioan, jasangarritasunean edo enplegua sortzean, esaterako.

Hala ere, indibidualismoa izango zen ziurrenik Arizmendiarrietaren pentsamenduarekin gehien talka egingo zuen erronka, berak lankidetza, elkartasuna eta aberastasunaren banaketa hobea defendatzen zituelako. Kooperatibismoak pisu handiagoa duen lekuetan, gizarte kohesio maila handiagoak eta desberdintasun txikiagoak ikusten dira. Horregatik, bere pentsamenduak tresnak eskaintzen ditu gaur egungo erronkei logika kolektibo batetik aurre egiteko.

ALEren helburuetako bat belaunaldi berriekin konektatzea da. Nola hurbil daitezke gaur egun kooperatibismoa eta Arizmendiarrietaren balioak gazteengana, diskurtso idealizatu edo urrunetan erori gabe?

Gakoa errealitatetik hitz egitea da, ez diskurtso idealizatuetatik. Konturatu ginen unibertsitate askotan ez dela eredu kooperatiboa programa akademikoen parte gisa aztertzen, eta, horregatik, ALEk zuzeneko prestakuntza bultzatzen du unibertsitate zentroetan; eta urtean 70 ikastaro baino gehiago eta 1.000 ikasle baino gehiagok parte hartzen dute. Ikastaro hauek Deustu Business School, EHU, Mondragon Unibertsitatea (Mondragon Goi Eskola Politeknikoa eta Enpresagintza fakultateak), Nafarroako Unibertsitate Publikoa -UPNA, Tecnun, Tknika…- n egiten ditugu.

Gainera, gazteekin eta gazteentzat lan egiten dugu sare sozialetako proiektuen bidez eta Mondragon Team Academy bezalako ekimenekin lankidetzan. Kooperatibismoa gaur egungo lengoaia erabiliz hurbiltzea da asmoa, bideo eta formatu digitalen bidez, benetako esperientziak erakutsiz eta haien kezkekin konektatuz. Presente gauden sare sozialetan, 220.000 bistaratze eta 3.000 jarraitzaile baino gehiago ditugu.

Arizmendiarrietak gaur egungo gizarteari eta kooperatiben munduari begiratu ahal izango balio, zerk kezkatuko luke gehien? Eta zerk emango lioke itxaropena?

Ziur aski, ez zen gehiegi kezkatuko: lanari ekingo zion eta pertsonak mobilizatuko zituen errealitatea eraldatzeko, beti egin zuen bezala.

Ziur aski, indibidualismoak aurrera egiteak kezkatuko luke, defendatu zituen lankidetza eta elkartasun balioen aurka doalako. Baina itxaropenerako arrazoiak ere aurkituko lituzke, pertsona eta kolektibo askok elkarrekin lan egiten jarraitzeko, proiektu partekatuak sortzeko eta eraldaketa sozial bidezkoago baterako konpromisoa bizirik mantentzeko duten gaitasunean.

ALEk 20 urte: ondarea eta etorkizuna

ALE hausnarketarako, prestakuntzarako eta dibulgaziorako gune gisa definitzen da. Zer egiteko izan nahi duzue ekosistema kooperatibo eta sozialean datozen urteetan?

Etorkizunera begira aztertzeko eta hausnartzeko gunea izaten jarraitu nahi dugu. Urte hauetan ikerketak eta argitalpenak bultzatu ditugu kooperatibismoaren eraginari eta bilakaerari buruzkoak, ‘Suspertzen’ eta ‘Ausartzen’ liburuetan jasoak, eta baita ‘Ezagutza bidea’ ere, ezagutzaren kudeaketa jasangarritasunerako giltzarri gisa hartzen duen argitalpenean. Gure helburua eredu kooperatiboa erronka berrietara egokitzen laguntzea da, batez ere iraunkortasunean, ezagutzan eta pertsonek erakundeetan duten zereginean.

50. urteurren honek ere ALE jende gehiagori irekitzeko eta ikusgarritasuna irabazteko aukera ematen du. Zer nahiko zenukete gizarteak zuenean aurkitzea?

Gizarteak ia 20 urte hauetan egindako lan guztia hobeto ezagutzea gustatuko litzaiguke: Arizmendiarrietaren ondarea babestea, dibulgazio lana eta kooperatibismoaren etorkizuna pentsatzeko bultzatzen ari garen proposamen berriak. Ez diogu iraganari bakarrik begiratzen; orainaren eta etorkizunaren erronketarako ideiak eta tresnak ere eman nahi ditugu.