On Jose Maria agurgarria!

Mondragonen esperientzia sortzeko eta sendotzeko egin genituen ahaleginak bakarrak eta errepikaezinak izan ziren. Zuk doktrina oinarriak ezarri eta bideak seinalatzen zenituen, eta zure jarraitzaileok kooperatiba eraginkorrak sortu nahi genituen, balio etikoetan eta kudeaketa demokratikoan oinarritutakoak. Garai hartakoa da gaur egungo erakunde kooperatiboen zati handi bat. Zure heriotza goiztiarrak umezurtz eta zalantzaz beterik utzi gintuen, baina sortutako egituretan konfiantza izan genuen eta haiek sendotzeko ahalegin guztia egin genuen.

50 urteko ausentziaren ondoren, harrituta geratuko zinateke Euskal Herriko kooperatibek lortu duten mailarekin. Hasierako protagonistek belaunaldi berriei eman zieten lekukoa, eta, printzipio humanistei eutsiz, errealitate aldakorretara egokitu dira. Gaur egun enpresa sendoak ditugu, bakoitza bere alorrean sendo finkatuta. Hala ere, zu ezagututa, ziur nago erronka berriak ikusiko zenituzkeela komunitateak gizarte eraikuntzan protagonismo handiagoa har zezan. Humanismo komunitarioa ez da kooperatibismoan amaitzen; hori ez zen zuretzat jomuga bat izan; “Ezin da kooperatibismoa jomugatzat hartu, baizik eta bitarteko gisa, gizarte benetan demokratiko, dinamiko eta emankor bateranzko ahalegin gisa” (Gizon kooperatiboa. Azurmendi).

“50 urteko ausentziaren ondoren, harrituko zintuzke Euskal Herriko kooperatibek lortutako mailak. Hasierako protagonistek belaunaldi berriei eman zieten lekukoa, eta, printzipio humanistei eutsiz, errealitate aldakorretara egokitu dira. Gaur egun enpresa sendoak ditugu, bakoitza bere alorrean sendo finkatuta”

Kooperatibistek heldutasuna eta eraginkortasuna erakutsi dute. Sistemak funtzionatzen du. Zuzendaritza koadroak modu demokratikoan berritzeak aldaketetara egokitzen laguntzen du, eta belaunaldi bakoitzak bere kooperatibismoa eraikitzea ahalbidetzen du.

Langile klasearen irabazteko gaitasuna berretsi du, erantzukizun handiagoen preludioa. Hala ere, lortutakoa frogatuko duen aldaketa sozial bat igaro dugu: iraultza zientifiko-teknikoa, sektore ekonomiko berriak, aberastasunaren kontzentrazioa, tentsio geopolitikoak eta erakunde multilateralen ahultzea. Zalantzazko etapa batean sartuko gara, non premia berrien eta egitura zaharren arteko talkak saihestezina dirudien.

“Jabetzen zinen egitura zaharrak ez datozela bat ez garapen teknikoaren mailarekin, ez egungo pertsonak bere buruaz duen kontzientzia mailarekin. Esaten zenuenaren arabera, pertsonak bere sormen gaitasun guztia garatu ahal izango duen gizarte baten beharra agertzen da”

Zuk ere garai kritikoei egin zenien aurre: gerra zibila, mundu gerra, eraldaketa globala eta gerraoste gogorra. Itxaronaldi pasiboaren aurrean, gizarte eraldaketaren alde egin zenuen, eraikuntza komunitarioaren bidez. Gaur egun, Euskal Herriak prestakuntza, hurbileko erakundeak, ehun ekonomiko lehiakorra eta esperientzia komunitario sendotuak ditu. Hala ere, harrituta gaude gertaeren aurrean, iritsiko ez den itzulera baten zain bageunde bezala (“erbiak harrapatuko duen argi faroari begiratzen dion bezala”). 

Zure bizitzako azken etapan ordena berri batez hitz egiten zenuen; iraultza zientifiko-tekniko baten atarian geundela adierazten zenuen, non boterea kapitalista ohien edo alderdiko kideen eskuetatik sektore teknokrata baterantz lerratzen den. Jabetzen zinen egitura zaharrak ez datozela bat ez garapen teknikoaren mailarekin, ez egungo pertsonak bere buruaz duen kontzientzia-mailarekin. Esaten zenuenaren arabera, pertsonak bere sormen-gaitasun guztia garatu ahal izango duen gizarte baten kalitatea agertzen da.

Kooperatibismoa aurrerakin gisa ez ezik, ordena berriaren sustatzaile gisa ere ulertzen zenuen. Aurrera egiteko eskatzen zenuen, pertsonaren zentraltasunean inspiratutako gizarte mugimenduekin indarrak batzeko eta beste sistema batzuekin lankidetzan aritzeko, Euskal Herria ekonomikoki eraginkorra eta sozialki aurreratua izan dadin. Isolatzeko arriskuaz ohartarazten zenuen, horrek bizi bulkadarik gabeko komunitate bihur gaitzakeelako.

Zuk utzitako hutsunea betetzeko gaitasuna du gaur Euskal Herriak. Eskaintzen zenuen ikuspegi prospektibo eta sortzailea lehendik zeuden erakundeek bermatzen dute, baina beharrezkoa da geure buruarengan sinestea, itxaropen horizonteak zabaltzea, gizarte lankidetzari ateak irekitzea eta kooperatibismotik desberdinen arteko koperazio bideetara iristea; azken batean, gizartea eraldatzeko printzipio sortua gorpuztea, enuntziatu hutsetik aldaketaren eragile izatera igaro dadin.

Kanpoko mehatxuen aurrean, komunitate espazioak sortu nahi dira, eraginkortasunez eta sendotasun demokratikoz erantzuteko. Beste behin ere, gizartearen kontzepzio humanista dago jokoan, inposaketa totalitarioen aurrean. Zure heriotzaren urteurrenak bultza gaitzala dagozkigun erantzukizunak gure gain hartzera.